Adwokat Węgliński

Definicja pojęcia „utwór”, określanego również jako „dzieło”, zawarta została w art. 1.1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, zgodnie z którym „utworem” jest „każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia”. W art. 1.2 znajdziemy natomiast przykładowy katalog „utworów”, do którego ustawa zalicza między innymi: utwory wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi, utwory plastyczne, fotograficzne, muzyczne czy audiowizualne. Jednocześnie należy pamiętać, iż katalog ten nie ma charakteru zamkniętego i jedynie przykładowo wymienia najpopularniejsze „rodzaje utworów”. Utworem będzie również, nie wymieniony w tym katalogu, każdy inny „przejaw działalności twórczej”, który odpowiada wymogom zawartym w art. 1.1 ustawy. Utwór jest więc dobrem o charakterze niematerialnym, podlegającym ochronie ustanowionej przez przepisy prawa autorskiego. Dobro to należy jednak odróżnić od nośnika materialnego (tzw. corpus mechanicum), na którym utwór został utrwalony. Materialne utrwalenie utworu nie ma wpływu na jego istnienie i ochronę prawną. Jedynie w przypadku ściśle określonych utworów (np. fotograficznych) ich byt prawny uzależniony jest od utrwalenia, w sposób pozwalający na zapoznanie się z treścią dzieła. Utworem jest również opracowanie cudzego utworu. W szczególności chodzi tu o tłumaczenie, przeróbkę czy adaptację dzieła oryginalnego. Utworami mogą być także zbiory, antologie, wybory, bazy danych, pod warunkiem, iż „przyjęty w nich dobór, układ lub zestawienie ma twórczy charakter (art. 3)”.

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 22 czerwca 2010 r. IV CSK 359/2009

Krótka jednostka słowna, pełniąca rolę znaku towarowego, może być utworem w rozumieniu art. 1 ust. 1 Prawa autorskiego, jeżeli wykazuje autonomiczną wartość twórczą.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 lutego 2009 r. I ACa 809/2008

Sama jednak oryginalność nie jest warunkiem wystarczającym do zakwalifikowania danego rezultatu pracy jako utworu. Niezbędne jest bowiem nadto, by charakteryzował się on indywidualnością.

Wolno przytaczać w utworach stanowiących samoistną całość urywki rozpowszechnionych utworów lub drobne utwory w całości, w zakresie uzasadnionym wyjaśnianiem, analizą krytyczną, nauczaniem lub prawami gatunku twórczości (dozwolony użytek).

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 23 listopada 2004 r. I CK 232/2004

Przytoczenie cudzego utworu nawet w całości jest dozwolone, jeżeli następuje w celu określonym w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Tekst jednolity: Dz. U. 2000 r. Nr 80 poz. 904 ze zm.), przy czym przytaczany utwór musi pozostawać w takiej proporcji do wkładu twórczości własnej, aby nie było wątpliwości co do tego, że powstało własne dzieło.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2007 r. VI ACa 447/2007

Dozwolonym użytkiem w rozumieniu art. 33 pkt 2 prawa autorskiego jest przedstawienie w reportażu filmowym, dotyczącym przebiegu aktualnego wydarzenia, sali, której element wystroju stanowią m.in. utwory chronione prawem autorskim (zdjęcia). Można korzystać z utworów w granicach dozwolonego użytku pod warunkiem wymienienia imienia i nazwiska twórcy oraz źródła. Podanie twórcy i źródła powinno uwzględniać istniejące możliwości. Twórcy nie przysługuje prawo do wynagrodzenia, chyba że prawo autorskie stanowi inaczej. Dozwolony użytek nie może naruszać normalnego korzystania z utworu lub godzić w słuszne interesy twórcy.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 września 2003 r. VI ACa 23/2003

Prezentowany przez pozwanych pogląd że stosowanie tzw. prawa cytatu nie dotyczy tylko działalności literackiej jest trafny. Tym niemniej w niniejszej sprawie zakres zapożyczenia elementów utworu powoda przy tworzeniu okładki tygodnika był tak znaczny, że nie można tego traktować jako „przejęcie urywka cudzej twórczości”, a więc czegoś, co odznacza się niewielkimi rozmiarami w zestawieniu z objętością utworu, z którego został zaczerpnięty.

Prawo autorskie przysługuje twórcy, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Domniemywa się, że twórcą jest osoba, której nazwisko w tym charakterze uwidoczniono na egzemplarzach utworu lub której autorstwo podano do publicznej wiadomości w jakikolwiek inny sposób w związku z rozpowszechnianiem utworu. Dopóki twórca nie ujawnił swojego autorstwa, w wykonywaniu prawa autorskiego zastępuje go producent lub wydawca, a w razie ich braku – właściwa organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi.

Współtwórcom przysługuje prawo autorskie wspólnie. Domniemywa się, że wielkości udziałów są równe. Każdy ze współtwórców może żądać określenia wielkości udziałów przez sąd, na podstawie wkładów pracy twórczej. Każdy ze współtwórców może wykonywać prawo autorskie do swojej części utworu mającej samodzielne znaczenie, bez uszczerbku dla praw pozostałych współtwórców. Do wykonywania prawa autorskiego do całości utworu potrzebna jest zgoda wszystkich współtwórców. W przypadku braku takiej zgody każdy ze współtwórców może żądać rozstrzygnięcia przez sąd, który orzeka uwzględniając interesy wszystkich współtwórców. Każdy ze współtwórców może dochodzić roszczeń z tytułu naruszenia prawa autorskiego do całości utworu. Uzyskane świadczenie przypada wszystkim współtwórcom, stosownie do wielkości ich udziałów. Do autorskich praw majątkowych przysługujących współtwórcom stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego o współwłasności w częściach ułamkowych.

Autorskie prawa majątkowe do utworu zbiorowego, w szczególności do encyklopedii lub publikacji periodycznej, przysługują producentowi lub wydawcy, a do poszczególnych części mających samodzielne znaczenie – ich twórcom. Domniemywa się, że producentowi lub wydawcy przysługuje prawo do tytułu.

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 kwietnia 2002 r. III RN 133/2001

Kierownik produkcji filmu reklamowego nie może zostać zaliczony do grona współtwórców utworu audiowizualnego w rozumieniu art. 69 w związku z art. 1 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, jeżeli w procesie powstawania tego utworu pełnił on względem współtwórców wyłącznie funkcje służebne (organizacyjno-administracyjne lub gospodarcze).

Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 25 czerwca 2009 r. III CZP 43/2009

Nie sposób ustalać autorstwa utworu tylko na potrzeby wypłaty wynagrodzenia, gdyż w takiej sytuacji nie można by wykluczyć, że jeden z potencjalnych jego autorów wystąpi z powództwem o ustalenie komu przysługują wszelkie prawa do spornego utworu. W konsekwencji mogłoby dojść do kolizji pomiędzy dwoma orzeczeniami sądu. Z tego względu przed ustaleniem komu wypłacić wynagrodzenie za korzystanie z utworu należy ustalić kto jest jego autorem. Takie ustalenie może odbyć się w procesie, w którym każda z osób, za którą przemawia domniemanie z art. 8 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, będzie występowała w charakterze strony, osobiście lub przez osobę jej prawa reprezentujące. Czy będzie to odrębny proces od tego, który się toczy, czy też do toczącego się procesu zostaną wezwane zainteresowane osoby jest kwestią otwartą. W każdym razie wyrok w sprawie wynagrodzenia za korzystanie ze spornego utworu musi być poprzedzony ustaleniem komu przysługują osobiste i majątkowe prawa do tego utworu.

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 17 czerwca 2004 r. V CK 13/2004

Przy dziełach mających charakter dzieła wspólnego nierozłącznego nie występują dające się wyodrębnić i nadające się tym samym do samodzielnej eksploatacji wkłady twórcze poszczególnych współtwórców dzieła jako całości. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, możliwe jest jednak określenie wielkości udziałów twórczych każdego ze współautorów dzieła wspólnego nierozłącznego. Jeżeli nie zostanie wykazana w toku postępowania (lub przyjęta w odpowiednim porozumieniu współtwórców) wysokość udziału twórczego poszczególnych twórców, aktualizuje się domniemanie prawne (wzruszalne), pozwalające na przyjęcie równości udziałów twórczych.

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 7 listopada 2003 r. V CK 391/2002

Wprowadzenie do utworu, będącego podręcznikiem akademickim, poprawek niemających charakteru merytorycznego, a jedynie będących poprawkami stylistycznymi czy korektorskimi, nie jest przejawem działalności twórczej i nie uzasadnia przyznania osobie, która dokonała takich poprawek, przymiotu współtwórcy utworu (art. 1 ust. 1 i art. 9 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 5 lipca 2002 r. III CKN 1096/2000

Osoba, która przy tworzeniu obiektu fotograficznego wykonuje tylko czynności techniczne obsługi sprzętu fotograficznego ściśle według wskazówek twórcy, nie jest współtwórcą w rozumieniu art. 9 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Jeżeli ustawa o prawie autorskim nie stanowi inaczej, autorskie prawa osobiste chronią nieograniczoną w czasie i niepodlegającą zrzeczeniu się lub zbyciu więź twórcy z utworem, a w szczególności prawo do:

1) autorstwa utworu; 2) oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo; 3) nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania; 4) decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności; 5) nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 25 sierpnia 2004 r. VI ACa 27/2004

Prawo do nienaruszalności wykonania jak i inne prawa osobiste artysty wykonawcy, chroni więź artysty z wykonaniem. Tak rozumiana funkcja prawa do integralności wykonania rozstrzyga o tym, że oceny naruszenia tego prawa są zależne od ustalenia ingerencji w więź artysty z wykonaniem. Zatem jedynie usunięcie lub naruszenie więzi między wykonaniem a cechami indywidualizującymi artystę wykonawcę w tym konkretnym wykonaniu można kwalifikować jako nieuprawnione wkroczenie w prawo do nienaruszalności wykonania.

Jeżeli ustawa o prawie autorskim nie stanowi inaczej, twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu.

Odrębne pola eksploatacji stanowią w szczególności:

1) w zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową; 2) w zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy; 3) w zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny przez publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym.

Każde artystyczne wykonanie utworu lub dzieła sztuki ludowej pozostaje pod ochroną niezależnie od jego wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia.

Artystycznymi wykonaniami, w rozumieniu ustawy, są w szczególności: działania aktorów, recytatorów, dyrygentów, instrumentalistów, wokalistów, tancerzy i mimów oraz innych osób w sposób twórczy przyczyniających się do powstania wykonania.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 25 sierpnia 2004 r. VI ACa 27/2004

Prawo do nienaruszalności wykonania jak i inne prawa osobiste artysty wykonawcy, chroni więź artysty z wykonaniem. Tak rozumiana funkcja prawa do integralności wykonania rozstrzyga o tym, że oceny naruszenia tego prawa są zależne od ustalenia ingerencji w więź artysty z wykonaniem. Zatem jedynie usunięcie lub naruszenie więzi między wykonaniem a cechami indywidualizującymi artystę wykonawcę w tym konkretnym wykonaniu można kwalifikować jako nieuprawnione wkroczenie w prawo do nienaruszalności wykonania.

Z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie, autorskie prawa majątkowe gasną z upływem lat siedemdziesięciu:

1) od śmierci twórcy, a do utworów współautorskich – od śmierci współtwórcy, który przeżył pozostałych, 2) w odniesieniu do utworu, którego twórca nie jest znany – od daty pierwszego rozpowszechnienia, chyba że pseudonim nie pozostawia wątpliwości co do tożsamości autora lub jeżeli autor ujawnił swoją tożsamość, 3) w odniesieniu do utworu, do którego autorskie prawa majątkowe przysługują z mocy ustawy innej osobie niż twórca – od daty rozpowszechnienia utworu, a gdy utwór nie został rozpowszechniony – od daty jego ustalenia, 4) w odniesieniu do utworu audiowizualnego – od śmierci najpóźniej zmarłej z wymienionych osób: głównego reżysera, autora scenariusza, autora dialogów, kompozytora muzyki skomponowanej do utworu audiowizualnego.

Jeżeli bieg terminu wygaśnięcia autorskich praw majątkowych rozpoczyna się od rozpowszechnienia utworu, a utwór rozpowszechniono w częściach, odcinkach, fragmentach lub wkładkach, bieg terminu liczy się oddzielnie od daty rozpowszechnienia każdej z wymienionych części.

Opracowanie cudzego utworu, w szczególności tłumaczenie, przeróbka, adaptacja, jest przedmiotem prawa autorskiego bez uszczerbku dla prawa do utworu pierwotnego.

Rozporządzanie i korzystanie z opracowania zależy od zezwolenia twórcy utworu pierwotnego (prawo zależne), chyba że autorskie prawa majątkowe do utworu pierwotnego wygasły. W przypadku baz danych spełniających cechy utworu zezwolenie twórcy jest konieczne także na sporządzenie opracowania.

Twórca utworu pierwotnego może cofnąć zezwolenie, jeżeli w ciągu pięciu lat od jego udzielenia opracowanie nie zostało rozpowszechnione. Wypłacone twórcy wynagrodzenie nie podlega zwrotowi.

Za opracowanie nie uważa się utworu, który powstał w wyniku inspiracji cudzym utworem.

Na egzemplarzach opracowania należy wymienić twórcę i tytuł utworu pierwotnego.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2009 r. I ACa 212/2009

W doktrynie prawa autorskiego oddziela się wyraźnie „opracowanie cudzego utworu” (utwór zależny) od „utworu inspirowanego” (utwór samoistny). Do tego ostatniego nie stosuje się zatem art. 2 ust. 2, 3 i 5 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Niezależnie zatem od tego, czy majątkowe prawa do dzieła inspirującego istnieją, czy też wygasły, zgoda podmiotu uprawnionego w stosunku do dzieła inspirującego nie jest konieczna nie tylko do stworzenia takiego utworu inspirowanego, ale również do korzystania z takiego utworu i rozporządzania nim. Na egzemplarzach dzieła inspirowanego nie trzeba wymieniać ani twórców, ani tytułu utworu, z którego czerpano inspirację. W sytuacji zatem, gdy brak było zgody na czerpanie inspiracji z cudzego utworu, uprawniony z utworu inspirującego nie może skutecznie domagać się zapłaty wynagrodzenia od twórcy utworu inspirowanego w trybie art. 79 prawa autorskiego. Powyższe nie oznacza, że twórcy utworów inspirującego i inspirowanego nie mogą zawrzeć porozumienia potwierdzającego uprawnienie do inspiracji cudzym utworem i przewidującego za to stosowne wynagrodzenie.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12 sierpnia 2008 r. VI ACa 1658/2007

Według powszechnie przyjmowanej koncepcji o dziele inspirowanym można mówić w przypadku takiego twórczego przetworzenia elementów dzieła inspirującego, że o charakterze dzieła inspirowanego decydują już jego własne, indywidualne elementy. Dzieło inspirowane to takie dzieło, do którego powstania podnietę dał inny utwór. Teledysk składa się z warstwy wizualnej i fonicznej, czyli z obrazu i piosenki. Warstwa wizualna składa się w całości z fragmentów serialu „Czterej pancerni i pies”, wkład twórczy polega wyłącznie na doborze i odpowiednim połączeniu tych fragmentów. Dzieło pierwotne, czyli serial stanowił zatem nie tyle pobudkę do stworzenia nowego dzieła, ile źródło materiału filmowego służącego do pocięcia, a następnie zmontowania w odpowiedni sposób. O utworze inspirowanym można, zdaniem Sądu Apelacyjnego, mówić w odniesieniu do samej piosenki „M.”, która nawiązuje do stosunków polsko-rosyjskich i polsko-radzieckich w różnych okresach historycznych, jednak teledysk jako utwór filmowy powstał z elementów serialu, a na tym tle ukazana jest odtwórczyni piosenki. W tej sytuacji przyjęcie, że teledysk jest utworem jedynie inspirowanym przez serial „Czterej pancerni i pies”, lecz samoistnym wymagałoby dodatkowego i przekonującego uzasadnienia.

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 5 marca 2002 r. II KKN 341/99

Na naruszenie autorskich praw osobistych nie może się powoływać autor utworu zmiksowanego, jeżeli zmiksowanie tego utworu odbyło się w miejscu do tego przeznaczonym (np. dyskoteka, klub), którego właściciel lub osoba wykonująca prawo własności miała ważną umowę licencyjną na publiczne wykonywanie utworów. Do takiego naruszenia dochodzi w przypadku braku takiej umowy licencyjnej lub publikacji zmiksowanych przez disc jockeya utworów.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2007 r. VI ACa 210/2007

Zdjęcia wykonane na planie filmowym nie muszą stanowić utworu zależnego wobec powstałego utworu audiowizualnego (filmu).

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 28 listopada 2006 r. IV CSK 203/2006

Ochrona autora opracowania rozciąga się na opracowanie jako całość. Przedmiotem autorskich praw zależnych jest całe dzieło, wchodzące w obrót w stosunkach zewnętrznych. „Zależność” dzieła ujawnia się w stosunkach wewnętrznych pomiędzy autorami dzieła macierzystego i opracowania (art. 2 ust. 2, 3 i 5 prawa autorskiego). Nie powoduje ona natomiast ograniczeń w stosunkach zewnętrznych i nie rozciąga się na tzw. uprawnienia zakazowe. Dzieło zależne jest, jako całość, odrębnym utworem, a twórcy opracowania przysługują wszystkie roszczenia o ochronę praw autorskich do dzieła zależnego. Tak zwane uprawnienia zakazowe wiążą się z obowiązkiem zaniechania określonych czynności przez osoby trzecie, co między innymi obejmuje możliwość zakazywania wykonywania i rozpowszechniania dzieła zależnego.

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna i Administracyjna z dnia 15 września 1986 r. I CR 139/86

Tłumaczenie oryginalnego dzieła wymaga wysiłku twórczego w kierunku odczytania wartości oryginału i ich odtworzenia w innym języku, i te twórcze pierwiastki pracy tłumacza uzasadniają przyznanie mu prawa autorskiego.

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 5 marca 1971 r. I CR 593/70

O powstaniu prawa autorskiego nie decyduje stopień wartości opracowanego dzieła. Nawet niewielkie znaczeniowo opracowania, byleby cechował je element twórczości autora, mogą stanowić przedmiot ochrony autorskiej w rozumieniu art. 1 prawa autorskiego. Jednakże nie mogą uzasadniać takiej kwalifikacji zupełnie drugorzędne, czysto techniczne zmiany powszechnie będącego w użyciu opracowania. Rozgraniczenie tych dwu założeń zależy od tego, czy innowacja wprowadzona przez osobę, która powołuje się na przysługujące jej prawo autorskie, ma jakieś, choćby nawet niewielkie znaczenie artystyczne, naukowe lub użytkowe, czy też polega na nie mających żadnego znaczenia zmianach.

Uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać od osoby, która naruszyła te prawa:

1) zaniechania naruszania; 2) usunięcia skutków naruszenia; 3) naprawienia wyrządzonej szkody: a) na zasadach ogólnych albo b) poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności, a w przypadku gdy naruszenie jest zawinione – trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu; 4) wydania uzyskanych korzyści.

Niezależnie od roszczeń powyższych, uprawniony może się domagać:

1) jednokrotnego albo wielokrotnego ogłoszenia w prasie oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie lub podania do publicznej wiadomości części albo całości orzeczenia sądu wydanego w rozpatrywanej sprawie, w sposób i w zakresie określonym przez sąd; 2) zapłaty przez osobę, która naruszyła autorskie prawa majątkowe, odpowiedniej sumy pieniężnej, nie niższej niż dwukrotna wysokość uprawdopodobnionych korzyści odniesionych przez sprawcę z dokonanego naruszenia, na rzecz Funduszu Promocji Twórczości, gdy naruszenie jest zawinione i zostało dokonane w ramach działalności gospodarczej wykonywanej w cudzym albo we własnym imieniu, choćby na cudzy rachunek.

Sąd może nakazać osobie, która naruszyła autorskie prawa majątkowe, na jej wniosek i za zgodą uprawnionego, w przypadku gdy naruszenie jest niezawinione, zapłatę stosownej sumy pieniężnej na rzecz uprawnionego, jeżeli zaniechanie naruszania lub usunięcie skutków naruszenia byłoby dla osoby naruszającej niewspółmiernie dotkliwe.

Sąd, rozstrzygając o naruszeniu prawa, może orzec na wniosek uprawnionego o bezprawnie wytworzonych przedmiotach oraz środkach i materiałach użytych do ich wytworzenia, w szczególności może orzec o ich wycofaniu z obrotu, przyznaniu uprawnionemu na poczet należnego odszkodowania lub zniszczeniu. Orzekając, sąd uwzględnia wagę naruszenia oraz interesy osób trzecich.

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 25 listopada 2009 r. II CSK 259/2009

W art. 79 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych chodzi zatem jedynie o wynagrodzenie za bezprawne korzystanie z autorskich praw majątkowych do danego utworu (w przypadku zawinionego naruszenia tych praw – w potrójnej wysokości), nie ma natomiast żadnych podstaw do obejmowania „stosownym wynagrodzeniem” także wynagrodzenia należnego twórcy za stworzenie utworu, w tym poniesionych przez niego kosztów wykonania działa.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z roku 2007 VI ACa 147/2007

Pozwolenie na sfilmowanie i zrelacjonowanie przez telewizję przedstawienia, w tym widowiska w plenerze, nie oznacza, że stacja staje się właścicielem utworu i może go swobodnie rozpowszechniać.

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 25 marca 2004 r. II CK 90/2003

Wynagrodzenie stosowne w rozumieniu art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Tekst jednolity: Dz. U. 2000 r. Nr 80 poz. 904 ze zm.), to takie wynagrodzenie, jakie otrzymałby autor (autor opracowania zależnego), gdyby osoba, która naruszyła jego prawa majątkowe, zawarła z nim umowę o korzystanie z utworu w zakresie dokonanego naruszenia.

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 26 czerwca 2003 r. V CKN 411/2001

Przewidziane w art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Tekst jednolity: Dz. U. 2000 r. Nr 80 poz. 904 ze zm.) cywilnoprawne środki ochrony autorskich praw majątkowych przysługują wobec osoby, która wkroczyła w zakres monopolu eksploatacji utworu bez zgody uprawnionego lub zezwolenia wynikającego z ustawy (licencji ustawowej).

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 25 listopada 1999 r. II CKN 573/98

Naruszeniem autorskich praw majątkowych jest tylko takie działanie, które można kwalifikować jako wkroczenie w zakres cudzego prawa majątkowego (monopolu eksploatacyjnego na konkretny utwór).

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 20 maja 1999 r. I CKN 1139/97

Nie ma podstaw do dochodzenia od operatora sieci kablowej, dokonującego retransmisji w warunkach określonych w art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. 1994 r. Nr 24 poz. 83), roszczeń przewidzianych w art. 79 ust. 1 tej ustawy.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 2 października 1996 r. I ACa 2/96

Ochrona praw autorskich służy twórcy w stosunku do każdego, kto prawa te narusza. Jest to ochrona bezwzględna, niezależna od tego, czy twórcę i naruszyciela praw autorskich wiąże jakikolwiek stosunek obligacyjny mający swoje źródło w innych zdarzeniach, niż naruszenie praw autorskich. Wykorzystanie dzieła bez zgody autora stanowi naruszenie jego autorskich praw majątkowych.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2009 r. VI ACa 1598/2008

Pozwolenie na wykorzystanie utworu lepiej mieć udokumentowane. Inaczej wykorzystujący naraża się na zapłacenie potrójnego wynagrodzenia.

Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 23 czerwca 2008 r. II ACa 456/2008

1. Wynagrodzenie stosowne w rozumieniu art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Tekst jednolity: Dz. U. 2000 r. Nr 80 poz. 904 ze zm.), to takie wynagrodzenie, jakie otrzymałby autor, gdyby osoba, która naruszyła jego prawa majątkowe, zawarła z nim umowę o korzystanie z utworu w zakresie dokonanego naruszenia. 2. Podane w tabelach wynagrodzeń zawodowych fotografików Związku Polskich Artystów Fotografików stawki wynagrodzenia nie wyznaczają wysokości honorarium za konkretne dzieło fotograficzne, skoro o honorarium tym decydują walory artystyczne utworu, charakter publikacji, w której utwór zostanie zamieszczony, dorobek artystyczny autora zdjęć oraz inne indywidualne okoliczności.

Jeżeli prawo autorskie nie stanowi inaczej:

1) autorskie prawa majątkowe mogą przejść na inne osoby w drodze dziedziczenia lub na podstawie umowy; 2) nabywca autorskich praw majątkowych może przenieść je na inne osoby, chyba że umowa stanowi inaczej. Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych lub umowa o korzystanie z utworu, zwana dalej „licencją”, obejmuje pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione.

Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności.

Nieważna jest umowa w części dotyczącej wszystkich utworów lub wszystkich utworów określonego rodzaju tego samego twórcy mających powstać w przyszłości.

Umowa może dotyczyć tylko pól eksploatacji, które są znane w chwili jej zawarcia.

Twórca utworu wykorzystanego lub włączonego do utworu audiowizualnego oraz utworu wchodzącego w skład utworu zbiorowego, po powstaniu nowych sposobów eksploatacji utworów, nie może bez ważnego powodu odmówić udzielenia zezwolenia na korzystanie z tego utworu w ramach utworu audiowizualnego lub utworu zbiorowego na polach eksploatacji nieznanych w chwili zawarcia umowy.

Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z roku 2005 III C 2216/2005

Zgoda na sfilmowanie przedstawienia ulicznego przez telewizję nie oznacza jeszcze przeniesienia na stację autorskich praw majątkowych należnych jego twórcom.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 19 grudnia 1996 r. I ACa 24/96

Ochrona autorskich praw osobistych do utworu pierwotnego (art. 2 ust. 1 oraz art. 16 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, Dz. U. 1994 r. Nr 90 poz. 83 ze zm.) przysługuje twórcy niezależnie od tego, czy prawa autorskie zostaną przeniesione (art. 41 ustawy).

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2006 r. I ACa 487/2006

Charakter umowy wynika z jej treści, niemniej jednak należy także mieć na uwadze art. 65 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych nakazujący tłumaczyć wszelkie wątpliwości na korzyść twórcy i w takim wypadku przyjąć licencyjny charakter umowy.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 4 kwietnia 2001 r. I ACa 72/2001

Dopuszczalna jest umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych do utworów mających powstać w przyszłości, jeżeli tylko nie obejmuje ona całego przyszłego dorobku twórczego autora.

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 14 września 2005 r. III CK 124/2005

Jeśli autor przysyła swoje utwory do wykorzystania np. do stacji telewizyjnej, są one wykorzystywane, a autor otrzymuje wynagrodzenie, to mimo że nie została między stronami zawarta umowa na piśmie, należy to traktować jako udzielenie licencji niewyłącznej. Umowa jest zawierana wówczas w sposób dorozumiany.

Twórca, którego autorskie prawa osobiste zostały zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania. W razie dokonanego naruszenia może także żądać, aby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności aby złożyła publiczne oświadczenie o odpowiedniej treści i formie. Jeżeli naruszenie było zawinione, sąd może przyznać twórcy odpowiednią sumę pieniężną tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub – na żądanie twórcy – zobowiązać sprawcę, aby uiścił odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez twórcę cel społeczny.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2008 r. VI ACa 1416/2007

Nadużycie prawa zachodzi bowiem wówczas, gdy uprawniony działa sprzecznie z zasadami dobrej wiary lub używa prawa niezgodnie z celem, ze względu na który prawo służy. Przy ocenie nadużycia prawa podmiotowego trzeba pamiętać, że nadużywa prawa podmiotowego ten uprawniony, który tylko formalnie, pozornie wykonuje swoje prawo podmiotowe, a w rzeczywistości jego działanie jest działaniem bezprawnym. Rozważając zakres pojęcia krzywdy na gruncie prawa autorskiego wydaje się, że krzywdą będzie taka szkoda niemajątkowa, która prowadzi do nagromadzenia pewnych ujemnych doznań psychicznych. Te doznania psychiczne sprowadzają się do pojęcia cierpienia. Owe cierpienie, będące wyrazem krzywdy może być wynikiem utraty pewnej grupy wspierającej twórcę (utrata fanów), obniżenia prestiżu w środowisku, niemożności podjęcia innych działań twórczych, te zaś muszą pozostawać w związku przyczynowym z naruszeniem autorskich praw osobistych.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 14 marca 2006 r. VI ACa 1012/2005

1. Dla prawno – autorskiej ochrony utworu nie ma znaczenia, w jaki sposób dokonujący naruszenia wszedł w jego posiadanie lub też, w jaki sposób utwór do niego dotarł, w szczególności nie ma znaczenia okoliczność, iż utwór, stanowiący przedmiot naruszenia dotarł do dokonującego naruszenia jako niezamawiana korespondencja przesyłana drogą elektroniczną, tak zwany spam. 2. Ochronie podlega twórca nie tylko powszechnie znany, którego utwory są publikowane w dużym nakładzie, lecz każdy, którego prawa do utworu zostały w jakikolwiek sposób naruszone, prawo autorskie nie dokonuje rozróżnień w zakresie ochrony w zależności od wartości utworu i uznania, jakim cieszy się autor.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2005 r. VI ACa 330/2005

Opublikowanie fotografii bez zgody jej autora jest czynem bezprawnym uzasadniającym zasądzenie zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Krzywdą jest utrata zaufania osoby prowadzącej określoną działalność gospodarczą, narażenie dobrego imienia tej osoby i firmy na jego utratę, dyskomfort psychiczny związany z koniecznością tłumaczenie się oraz możliwość utraty stałego kontrahenta.

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 12 marca 2004 r. II CK 457/2002

Przepis art. 78 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przewiduje w wypadku naruszenia praw autorskich środek ochronny w postaci żądania nakazania dopełnienia czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Jeżeli do usunięcia skutków naruszenia potrzebne jest złożenie oświadczenia woli o zrzeczeniu się prawa wynikającego z rejestracji znaku towarowego, to nie ma przeszkód do wystąpienia z powództwem na podstawie art. 64 kc.

Artyście wykonawcy przysługuje, w granicach określonych przepisami ustawy, wyłączne prawo do:

1) ochrony dóbr osobistych, w szczególności w zakresie:

a) wskazywania go jako wykonawcy, z wyłączeniem przypadków, gdy pominięcie jest zwyczajowo przyjęte, b) decydowania o sposobie oznaczenia wykonawcy, w tym zachowania anonimowości albo posłużenia się pseudonimem, c) sprzeciwiania się jakimkolwiek wypaczeniom, przeinaczeniom i innym zmianom wykonania, które mogłyby naruszać jego dobre imię;

2) korzystania z artystycznego wykonania i rozporządzania prawami do niego na następujących polach eksploatacji:

a) w zakresie utrwalania i zwielokrotniania – wytwarzania określoną techniką egzemplarzy artystycznego wykonania, w tym zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową, b) w zakresie obrotu egzemplarzami, na których artystyczne wykonanie utrwalono – wprowadzania do obrotu, użyczania lub najmu egzemplarzy, c) w zakresie rozpowszechniania artystycznego wykonania w sposób inny niż określony w lit. b – nadawania, reemitowania oraz odtwarzania, chyba że są one dokonywane za pomocą wprowadzonego do obrotu egzemplarza, a także publicznego udostępniania utrwalenia artystycznego wykonania w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym.

Artyście wykonawcy służy prawo do wynagrodzenia za korzystanie z artystycznego wykonania lub za rozporządzanie prawami do takiego wykonania określone w umowie albo przyznane w przepisach ustawy. W przypadku nadawania, reemitowania lub odtwarzania artystycznego wykonania za pomocą wprowadzonego do obrotu egzemplarza, artyście wykonawcy przysługuje prawo do stosownego wynagrodzenia.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 25 sierpnia 2004 r. VI ACa 27/2004

1. Prawo do nienaruszalności wykonania jak i inne prawa osobiste artysty wykonawcy, chroni więź artysty z wykonaniem. Tak rozumiana funkcja prawa do integralności wykonania rozstrzyga o tym, że oceny naruszenia tego prawa są zależne od ustalenia ingerencji w więź artysty z wykonaniem. Zatem jedynie usunięcie lub naruszenie więzi między wykonaniem a cechami indywidualizującymi artystę wykonawcę w tym konkretnym wykonaniu można kwalifikować jako nieuprawnione wkroczenie w prawo do nienaruszalności wykonania. 2. Wykorzystanie w audycji radiowej komentującej aktualne wydarzenia polityczne fragmentów ścieżki dźwiękowej filmu zawierającej warstwy głosowe wykonania ról nie powoduje automatycznie, jak przyjął sąd I instancji, naruszenia prawa do integralności artystycznego wykonania ról przez aktorów, bez jednoczesnego dokonania zmiany w tych wykonaniach.

Kto przywłaszcza sobie autorstwo albo wprowadza w błąd co do autorstwa całości lub części cudzego utworu albo artystycznego wykonania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3.

Kto bez uprawnienia albo wbrew jego warunkom rozpowszechnia cudzy utwór w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, artystyczne wykonanie, fonogram, wideogram lub nadanie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Kto bez uprawnienia albo wbrew jego warunkom w celu rozpowszechnienia utrwala lub zwielokrotnia cudzy utwór w wersji oryginalnej lub w postaci opracowania, artystyczne wykonanie, fonogram, wideogram lub nadanie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przedmiot będący nośnikiem utworu, artystycznego wykonania, fonogramu, wideogramu rozpowszechnianego lub zwielokrotnionego bez uprawnienia albo wbrew jego warunkom nabywa lub pomaga w jego zbyciu albo przedmiot ten przyjmuje lub pomaga w jego ukryciu, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Kto wytwarza urządzenia lub ich komponenty przeznaczone do niedozwolonego usuwania lub obchodzenia skutecznych technicznych zabezpieczeń przed odtwarzaniem, przegrywaniem lub zwielokrotnianiem utworów lub przedmiotów praw pokrewnych albo dokonuje obrotu takimi urządzeniami lub ich komponentami, albo reklamuje je w celu sprzedaży lub najmu, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3.

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 28 maja 2009 r. III KK 101/2009

Zabezpieczone płyty CD nie pochodziły z przestępstwa, jak również nie służyły oskarżonemu do popełnienia przypisanego mu przestępstwa z art. 116 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Przestępne zachowanie D.D. przypisane mu w wyroku polegało bowiem na bezprawnym rozpowszechnianiu cudzych utworów muzycznych przy użyciu dekodera i telewizora, a nie na publicznym odtwarzaniu utworów znajdujących się na płytach CD. W tym stanie rzeczy brak było podstaw prawnych do orzeczenia przepadku zabezpieczonych dowodów rzeczowych w postaci płyt CD w oparciu o przepis art. 121 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Wyrok Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 8 listopada 2007 r. II Ka 464/2007

Jednorazowe udostępnienie utworu tylko w najbliższym kręgu (najbliższych krewnych, znajomych lub współpracowników) nie jest rozpowszechnianiem utworu w rozumieniu art. 116 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 4 sierpnia 2005 r. II KK 215/2005

Zaniechanie przez oskarżonego płacenia przewidzianych umową licencyjną składek nie może być uznane za wyczerpujące znamiona przestępstwa z art. 116 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Jeżeli z umowy nie wynika, że przeniesienie autorskich praw majątkowych lub udzielenie licencji nastąpiło nieodpłatnie, twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia.

Jeżeli w umowie nie określono wysokości wynagrodzenia autorskiego, wysokość wynagrodzenia określa się z uwzględnieniem zakresu udzielonego prawa oraz korzyści wynikających z korzystania z utworu.

W razie rażącej dysproporcji między wynagrodzeniem twórcy a korzyściami nabywcy autorskich praw majątkowych lub licencjobiorcy, twórca może żądać stosownego podwyższenia wynagrodzenia przez sąd.

Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, twórcy przysługuje odrębne wynagrodzenie za korzystanie z utworu na każdym odrębnym polu eksploatacji.

Jeżeli wynagrodzenie twórcy zależy od wysokości wpływów z korzystania z utworu, twórca ma prawo do otrzymania informacji i wglądu w niezbędnym zakresie do dokumentacji mającej istotne znaczenie dla określenia wysokości tego wynagrodzenia.

Jeżeli wynagrodzenie twórcy jest określone procentowo od ceny sprzedaży egzemplarzy utworu, a cena ta ulega podwyższeniu, twórcy należy się umówiony procent od egzemplarzy sprzedanych po podwyższonej cenie.

Jednostronne obniżenie ceny sprzedaży egzemplarzy przed upływem roku od przystąpienia do rozpowszechniania utworu nie wpływa na wysokość wynagrodzenia. Strony mogą przedłużyć ten termin.

Umowa licencyjna uprawnia do korzystania z utworu w okresie pięciu lat na terytorium państwa, w którym licencjobiorca ma swoją siedzibę, chyba że w umowie postanowiono inaczej.

Po upływie terminu, prawo uzyskane na podstawie umowy licencyjnej wygasa.

Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, a licencji udzielono na czas nieoznaczony, twórca może ją wypowiedzieć z zachowaniem terminów umownych, a w ich braku na rok naprzód, na koniec roku kalendarzowego.

Licencję udzieloną na okres dłuższy niż pięć lat uważa się, po upływie tego terminu, za udzieloną na czas nieoznaczony

Współtwórcami utworu audiowizualnego są osoby, które wniosły wkład twórczy w jego powstanie, a w szczególności: reżyser, operator obrazu, twórca adaptacji utworu literackiego, twórca stworzonych dla utworu audiowizualnego utworów muzycznych lub słowno-muzycznych oraz twórca scenariusza.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2003 r. III SA 3582/2001

Kierownicy produkcji (filmów, programów telewizyjnych) nie są współtwórcami w rozumieniu art. 69 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Kierownik produkcji zawiaduje produkcją utworu – finansami, sprawami kadrowymi.

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 23 stycznia 2003 r. II CKN 1399/2000

Dokonanie tłumaczenia warstwy słownej utworu audiowizualnego nie stanowi jego opracowania jako całości.

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 kwietnia 2002 r. III RN 133/2001

Kierownik produkcji filmu reklamowego nie może zostać zaliczony do grona współtwórców utworu audiowizualnego w rozumieniu art. 69 w związku z art. 1 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. 1994 r. Nr 24 poz. 83 ze zm.), jeżeli w procesie powstawania tego utworu pełnił on względem współtwórców wyłącznie funkcje służebne (organizacyjno-administracyjne lub gospodarcze).

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 czerwca 1998 r. I ACa 284/98

Dochodzenie ustalenia przysługiwania prawa autorskiego lub majątkowego możliwe jest jedynie w drodze procesu cywilnego. Warunkiem jego uwzględnienia, poza merytoryczną zasadnością powództwa, jest istnienie czynnej i biernej legitymacji stron procesu.

Twórca może udzielić upoważnienia do korzystania z utworu na wymienionych w umowie polach eksploatacji z określeniem zakresu, miejsca i czasu tego korzystania.

Jeżeli umowa nie zastrzega wyłączności korzystania z utworu w określony sposób (licencja wyłączna), udzielenie licencji nie ogranicza udzielenia przez twórcę upoważnienia innym osobom do korzystania z utworu na tym samym polu eksploatacji (licencja niewyłączna).

Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, licencjobiorca nie może upoważnić innej osoby do korzystania z utworu w zakresie uzyskanej licencji.

Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, uprawniony z licencji wyłącznej może dochodzić roszczeń z tytułu naruszenia autorskich praw majątkowych, w zakresie objętym umową licencyjną.

Umowa licencyjna wyłączna wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 30 grudnia 1996 r. I SA/Kr 903/96

Umowa licencyjna na mocy której licencjobiorca nabywa prawo do korzystania z utworu w określonym zakresie tworzy prawo o charakterze majątkowym, nie dochodzi jednak do sprzedaży, a jedynie do wyrażenia zgody przez licencjodawcę na określony sposób z korzystania z dzieła, w tym przypadku z programu komputerowego.

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 14 września 2005 r. III CK 124/2005

Jeśli autor przysyła swoje utwory do wykorzystania np. do stacji telewizyjnej, są one wykorzystywane, a autor otrzymuje wynagrodzenie, to mimo że nie została między stronami zawarta umowa na piśmie, należy to traktować jako udzielenie licencji niewyłacznej. Umowa jest zawierana wówczas w sposób dorozumiany.

Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy:

o ochronę praw autorskich i pokrewnych, jak również dotyczących wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych oraz o ochronę innych praw na dobrach niematerialnych,

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 8 grudnia 1976 r. III CRN 269/76

Sprawa, której przedmiotem jest uprawnienie twórcy utworu do zatrzymania zaliczki, wypłaconej mu przez wydawcę na podstawie zawartej przez strony umowy wydawniczej, jest – w rozumieniu art. 17 pkt 2 kpc – sprawą o ochronę praw autorskich, a tym samym podlega właściwości rzeczowej sądu wojewódzkiego niezależnie od wartości przedmiotu sporu.

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 6 listopada 1976 r. III CZP 10/76

Roszczenie Stowarzyszenia „Zaiks” o zapłatę wynagrodzenia za publiczne wykonanie utworu muzycznego jest roszczeniem o ochronę praw autorskich, a jego dochodzenie podlega właściwości sądu wojewódzkiego bez względu na wartość przedmiotu sporu także w tym wypadku, gdy jest ono skierowane – na podstawie umowy między wykonawcą utworu a zamawiającym – przeciwko zamawiającemu.

Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 9 lutego 1973 r. II CZ 4/73

Treść prawa autorskiego nie obejmuje prawa do należnej za rozpowszechnienie utworu scenicznego tantiemy, wynikającego z umowy między wykonawcą utworu a zamawiającym, w której zastrzeżono tantiemy na rzecz „Zaiksu” (art. 393 § 1 kc). Roszczenie więc o zapłatę takiej tantiemy nie jest roszczeniem o ochronę praw autorskich, a wobec tego może być dochodzone przed sądem wojewódzkim tylko na podstawie przepisu art. 17 pkt 4 kpc.

Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 29 grudnia 1971 r. I CZ 205/71

Sprawa z powództwa twórcy przeciwko wydawcy o zapłatę wynagrodzenia w związku z odstąpieniem przez wydawcę od wydania utworu należy – stosownie do dyspozycji art. 17 pkt 2 kpc – do właściwości rzeczowej sądu wojewódzkiego.

Współtwórcy utworu audiowizualnego oraz artyści wykonawcy są uprawnieni do:

1) wynagrodzenia proporcjonalnego do wpływów z tytułu wyświetlania utworu audiowizualnego w kinach;
2) stosownego wynagrodzenia z tytułu najmu egzemplarzy utworów audiowizualnych i ich publicznego odtwarzania;
3) stosownego wynagrodzenia z tytułu nadawania utworu w telewizji lub poprzez inne środki publicznego udostępniania utworów;
4) stosownego wynagrodzenia z tytułu reprodukowania utworu audiowizualnego na egzemplarzu przeznaczonym do własnego użytku osobistego.


Korzystający z utworu audiowizualnego wypłaca wynagrodzenie za pośrednictwem właściwej organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi.

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 3 stycznia 2007 r. IV CSK 303/2006

Nie można uznać, że „nadawanie” utworu, o jakim mowa w art. 70 ust. 2 pkt 3 Pr. aut. obejmowało również reemisję. Przepis ten zatem nie daje podstaw do żądania przez twórców (reprezentującej ich organizacji zbiorowego zarządzania) dodatkowego wynagrodzenia za reemitowanie w sieci kablowej utworów stworzonych lub włączonych na mocy umowy z producentem do utworu audiowizualnego.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 3 lutego 2009 r. VI ACa 895/2008

Sam fakt udzielenia przez pozwaną (…) Sp. z o.o. licencji na korzystanie z filmu jako całości nie uzasadnia przyjęcia, że pozwana Spółka także jest „korzystającym” w rozumieniu art. 70 ust. 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 listopada 2009 r. I ACa 82/2009

Pojęcie korzystającego (w rozumieniu art. 70 ust. 3 w zw. z art. 70 ust. 2 pkt 4 u.p.a.p.p.) z utworu audiowizualnego poprzez reprodukowanie utworu na egzemplarzu przeznaczonym do własnego użytku osobistego powinno być interpretowane szeroko i obejmować musi nie tylko producenta, ale także dystrybutora utworu audiowizualnego na nośnikach. Osobiste (bez pośrednictwa organizacji) rozporządzenie prawami autorskimi przez twórcę, chociaż narusza łączącą go z „S.” umowę, jest skuteczne; powoduje jedynie powstanie po stronie tej organizacji roszczenia o zapłatę odszkodowania z tytułu nienależytego wykonania łączącej strony umowy.

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 14 marca 2006 r. III CSK 143/2005

Twórcom utworów literackich i muzycznych stworzonych do utworu audiowizualnego lub w nim wykorzystanych, których prawa reprezentuje Stowarzyszenie Autorów „ZAiKS”, przysługuje wynagrodzenie od operatorów sieci kablowych za reemisję ich utworów w ramach utworu audiowizualnego (art. 70 ust. 2 pkt 3 i ust. 3 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, tekst jednolity: Dz. U. 2000 r. Nr 80 poz. 904 ze zm.).

Wyrok Sądu Apelacyjnego z roku 2006 I ACa 717/2006

Artykuł 70 ust. 3 prawa autorskiego stanowi, że producent utworu audiowizualnego jest obowiązany do zapłaty, za pośrednictwem właściwej organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (lub prawami pokrewnymi), reżyserowi, scenarzyście oraz odtwórcom głównych ról – przez czas trwania praw majątkowych – wynagrodzenia proporcjonalnego do wpływów z tytułu rozpowszechniania utworu, czyli tantiem. Na podstawie art. 70 artysta może domagać się wynagrodzenia, ale od korzystającego z utworu, w tym wypadku stacji telewizyjnej, a nie ZASP, który jest tylko pośrednikiem przekazującym tantiemy wypłacane przez stacje.

Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 12 grudnia 2001 r. I ACz 747/2001

Zgodnie z art. 70 ust. 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych osoby w nim wymienione są uprawnione m.in. do wynagrodzenia proporcjonalnego do wpływów z tytułu wyświetlania utworu audiowizualnego w kinach. Wynagrodzenie to wypłacane jest tym osobom przez „korzystającego z utworu audiowizualnego” za pośrednictwem własnej organizacji zbiorowego zarządzania. „Korzystającym” może być podmiot uzyskujący przychód z tytułu sprzedaży biletów na „wyświetlany” film.

W internecie istniej co raz więcej stron www(np. serwisy torrentowe), za pośrednictwem których użytkownik może uzyskać dostęp do utworu(plik mp3) rozpowszechnionego bez zgody twórcy lub osoby posiadającej prawa autorskie do niego. W szczególności chodzi tu o sytuacje gdy plik fizycznie znajduje się na serwerze i może zostać pobrany(download) za pośrednictwem przeglądarki internetowej(strony www) lub programu komputerowego na dysk użytkownika, gdy na stronie www znajduje się odtwarzacz muzyczny, za pośrednictwem którego plik może zostać odtworzony lub gdy na stronie znajduje się odnośnik(link) do serwera, na którym plik został umieszczony.

Powyższe sytuacje noszą znamiona rozpowszechniania utworu, ponieważ w rozumieniu przepisów prawa autorskiego utworem rozpowszechnionym jest utwór, który za zezwoleniem twórcy został w jakikolwiek sposób udostępniony publicznie.

Na gruncie orzecznictwa Sądu Najwyższego zostały wypracowane quasi definicje rozpowszechniania określonej treści(utworu) publicznie:

Dla przyjęcia, że zachodzi działanie publiczne sprawca musi mieć świadomość możliwości dostrzeżenia jego działania przez nieokreśloną ilość osób i na to się godzić(Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 3 czerwca 1982 r., I KR 111/82).

Praktyka sądowa, ustalając znamiona publiczności działania, rozróżnia zarówno działanie publiczne pod względem przedmiotowym, gdy ze względu na miejsce i sposób działania może ono dojść do wiadomości nieokreślonej liczby ludzi (niezależnie od rzeczywistego nastąpienia skutku), jak i działanie publiczne pod względem podmiotowym, polegające na świadomości sprawcy, że jego działanie dojdzie lub może dojść do wiadomości nieokreślonej liczby ludzi, a sprawca chce tego lub możliwość taką przewiduje i na nią się godzi (Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Wojskowa z dnia 19 maja 1972 r., Rw 439/72).

Działaniem publicznym jest działanie „przed publicznością”, a więc działanie przebiegające w miejscu ogólnie dostępnym i dostrzegalne dla większej liczby osób (Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Wojskowa z dnia 3 maja 1971 r., Rw 441/71).

Zgodnie z ustalonym od dawna orzecznictwem Sądu Najwyższego – działanie jest publiczne m.in. gdy odbywa się w miejscu publicznym, przy czym za miejsce takie uważa się każde miejsce dostępne dla nieokreślonej liczby osób (Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 9 listopada 1971 r., V KRN 219/71).

Działanie „publiczne” zachodzi wówczas, gdy bądź ze względu na miejsce działania, bądź ze względu na okoliczności i sposób działania sprawcy jego zachowanie się jest lub może być dostępne (dostrzegalne) dla nieokreślonej liczby osób, przy czym sprawca mając świadomość tej możliwości co najmniej na to się godzi (Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 20 września 1973 r.,VI KZP 26/73).

Publiczna prezentacja oznacza wszelkie zachowanie się sprawcy, które polega na czynieniu określonych treści dostępnymi szerszemu i bliżej nieokreślonemu kręgowi osób (Marian Filar, Kodeks karny. Komentarz Warszawa 2010 Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis).

Przez rozpowszechnianie pisma, druku, fotografii lub innego przedmiotu (…) należy rozumieć takie zachowanie się sprawcy, które polega na czynieniu ich powszechnie dostępnymi przez kolportaż, użyczenie, powielanie, kopiowanie i innego rodzaju udostępnienie ich treści szerszemu i bliżej nie określonemu kręgowi osób (Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Wojskowa z dnia 16 lutego 1987 r., WR 28/87).

Bez wątpienia strona www na której znajduje się plik lub za pomocą której może on zostać pobrany i do której dostęp ma nieokreślona liczby ludzi, powoduje, iż w takim przypadku można mówić o publicznym udostępnieniu utworu.

Rozpowszechnianie utworu, bez zgody twórcy lub osoby posiadającej prawa autorskie do utworu jest karane na podstawie art. 116 ust. o prawie autorskim i prawach pokrewnych:

Art. 116.
1. Kto bez uprawnienia albo wbrew jego warunkom rozpowszechnia cudzy utwór w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, artystyczne wykonanie, fonogram, wideogram lub nadanie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
2. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w ust. 1 w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
3. Jeżeli sprawca uczynił sobie z popełniania przestępstwa określonego w ust. 1 stałe źródło dochodu albo działalność przestępną, określoną w ust. 1, organizuje lub nią kieruje, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 5.
4. Jeżeli sprawca czynu określonego w ust. 1 działa nieumyślnie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.


Tak więc odpowiedzialność za rozpowszechnianie utworu bez zgody twórcy(osoby posiadającej prawa autorskie) ponosi osoba(administrator serwisu, użytkownik), która udostępniła na stronie www utwór w jakikolwiek sposób.

Jeżeli umowa licencyjna nie stanowi inaczej, licencjobiorca nie może upoważnić innej osoby do korzystania z utworu w zakresie uzyskanej licencji.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 stycznia 2008 r. I SA/Gd 1001/2007

Umowa sublicencji jest specyficzną „licencją”, której zakres przedmiotowy może być jedynie mniejszy lub równy zakresowi umowy licencji, ale nigdy nie może być szerszy od umowy licencji.

Informacja Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 12 maja 2005 r. BI/005-1105/04

Licencjobiorca, o ile nie zastrzeżono tego uprawnienia w umowie, nie może udzielić sublicencji, czyli upoważnić innej osoby do korzystania z utworu w zakresie swojej licencji (art. 67 ust. 3 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r.). Sublicencje, podobnie jak właściwe umowy licencyjne, są kontraktami typowymi dla obrotu dobrami niematerialnymi; mogą być odpłatne i nieodpłatne. Sublicencje są również licencjami, z tym że zakres płynących z nich uprawnień, w porównaniu do licencji właściwych, jest zazwyczaj dużo węższy, ponieważ stanowią one transakcje pochodne w stosunku do tych ostatnich, osadzone w ich treści. Sublicencje nie mogą przekraczać granic wyznaczonych umową licencyjną. Dzięki umowom sublicencyjnym określone dobro prawne, objęte ochroną z tytułu praw wyłącznych, może być udostępniane nie tylko przez osobę bezwzględnie uprawnioną, posiadającą bezwzględne prawa majątkowe do niego, ale także przez osoby, które korzystają z danego dobra na podstawie zawartej z podmiotem wyłącznie uprawnionym umowy licencyjnej